Een giftige tuin van Eden

Gif in je tuin: Een analyse van pesticiden
die schadelijk zijn voor bijen in sierplanten
die in Europa worden verkocht

Samenvatting

De moderne industriële landbouw steunt op diverse synthetische, chemische producten, gaande van kunstmeststoffen tot toxische pesticiden. Die pesticiden zijn ontworpen om zowel insecten- en schimmelplagen aan te pakken als onkruidsoorten te bestrijden. Blijkbaar is er nog maar heel weinig werk gebeurd rond de residu’s van pesticiden in sierplanten in Europa. Het lijkt waarschijnlijk dat planten die zijn behandeld met pesticiden die schadelijk zijn voor bijen en die op de markt worden gebracht om buitenshuis te worden aangeplant, een relevant blootstellingpad en dus een belangrijk risico vormen voor bijen en andere bestuivende insecten. In feite wordt er bij de teelt van bloeiende planten die terechtkomen in tuinen, op balkons en in openbare parken, substantieel gebruik gemaakt van allerlei pesticiden die schadelijk zijn voor bijen. Daardoor worden institutionele kopers en particuliere consumenten zonder het te weten medeplichtig aan het vervuilen van het milieu met pesticiden en het veroorzaken van risico’s voor de bijen.

Dit onderzoek stelt de resultaten voor van de laboratoriumanalyse van sierplanten aangekocht in tuincentra, supermarkten en doe-het-zelfwinkels in tien Europese landen. De steekproef bevatte meer dan 35 populaire soorten die aantrekkelijk zijn voor bijen, zoals viooltjes, fuchsia’s en lavendel. Algemeen werd in de hele steekproef een aanzienlijke en vrij systematische besmetting met pesticiden vastgesteld. In 84 (97,6%) van de 86 geanalyseerde bloeiende planten werden residu’s van pesticiden aangetroffen. Slechts 2% van de monsters bevatte geen merkbare residu’s. Insecticiden die als bijzonder toxicologisch significant gelden voor bijen, werden vaak aangetroffen. 68 van de 86 uitgeteste sierplanten (79% van de steekproef) bleken pesticiden te bevatten die schadelijk zijn voor bijen.

De drie neonicotinoïde pesticiden waarvan het gebruik in heel Europa voor bepaalde landbouwtoepassingen beperkt is om te vermijden dat bijen eraan blootgesteld worden, kwamen voor in bijna de helft van de steekproef: 43% van de monsters bevatte imidacloprid, 8% bevatte thiamethoxam en clothianidine werd aangetroffen in 7% van het totaal, deels in hoge concentraties. Hoewel uit dit onderzoek geen eindconclusie te trekken valt over de impact van deze pesticiden op bijen, is het mogelijk dat bijen en andere bestuivende insecten worden blootgesteld aan toxische concentraties van enkele van die pesticiden. Dit is belangrijk omdat het aantoont dat het opgelegde Europese verbod dus grote hiaten vertoont en in zijn huidige vorm niet geschikt is om de bijen te beschermen.
Neonicotinoïden zijn (net als sommige andere pesticiden) systemisch, wat betekent dat de giftige chemicaliën worden opgenomen door de volledige plant en worden getransporteerd naar het hele weefsel (bladeren, bloemen, wortels en stengels, en ook het stuifmeel en de nectar). Ook al worden planten die met neonicotinoïden zijn behandeld in de vroegste groeistadia door professionele telers gekweekt in gesloten serres, later kunnen ze vrij worden aangekocht door particuliere of institutionele gebruikers en vervolgens buiten worden aangeplant in parken, tuinen en op balkons, waar ze een gevaar vormen voor de bijen die de bloemen bezoeken.

Lees meer

Naast de insecticiden die in de steekproef voorkwamen, werden ook allerlei verschillende fungiciden geregistreerd. Het meest algemeen aangetroffen fungicide was boscalid, dat voorkwam in 44,2% van de steekproef. 12 van de 86 geanalyseerde sierplanten bevatte pesticiden waarvan het gebruik niet is toegestaan in de EU (14%), waaronder twee die toxisch zijn voor bijen. Dit kan het gevolg zijn van een illegaal gebruik binnen Europa of van de invoer van de met pesticide behandelde planten uit landen waar de normen lager liggen dan in de EU. Het frequent voorkomen van verboden pesticidenresidu’s in sierplanten die in Europa worden verkocht – waaronder sommige pesticiden die toxisch zijn voor bijen – bewijst dat een ernstig verbeterd beheer van de toeleveringsketen en traceersystemen dringend nodig zijn in de tuinbouwsector. De bescherming van bijen en andere bestuivende insecten mag niet worden ondermijnd door illegale pesticiden die schadelijk zijn voor de bijen. Na onderzoek van alle aangetroffen pesticiden kunnen we de grootste producent identificeren als Bayer Crop Science, de producent van zes van de achttien aangetroffen pesticiden die schadelijk zijn voor bijen – op de voet gevolgd door Syngenta, met vijf pesticiden.

We kunnen deze resultaten we beschouwen als een ‘momentopname’ van de huidige tuinbouwsector in Europa. Ze wijzen op het substantiële gebruik van pesticiden in de toeleveringsketens in de sierplantenteelt over heel Europa. Hoewel er geen zinvolle vergelijking mogelijk is tussen verschillende plantensoorten of verschillende landen, zijn de bevindingen toch veelzeggend. Ze tonen duidelijk aan dat de bestaande beperkingen op het gebruik van bepaalde neonicotinoïden niet volstaan om bijen en andere bestuivende insecten te beschermen. De uitgeteste planten staan allemaal bekend als aantrekkelijk voor bijen en daardoor als mogelijke voedselbron voor bijen en andere bestuivende insecten. Het is dan ook dringend nodig om de mazen in de bestaande Europese beperkingen op het gebruik van imidacloprid, thiamethoxam en clothianidine te dichten en hun gebruik ook in serres expliciet te verbieden. En verder moeten de Europese beleidsmakers er ook voor zorgen dat alle pesticiden waarvan is vastgesteld dat ze schadelijk zijn voor bijen, niet worden gebruikt in de tuinbouw.

Om de bescherming van bijen en andere bestuivende insecten te garanderen, is een fundamentele verandering in de richting van milieuvriendelijke teelt in zowel de landbouw als de tuinbouw dringend nodig. Een milieuvriendelijke landbouw berust niet op het gebruik van chemische producten die schadelijk zijn voor bijen, maar is gunstig voor bijen door op boerderijen en tuinen een gezonde en veilige omgeving te bieden, waar insecten en de biodiversiteit goed kunnen gedijen.

Download de publicatie «The Bees' Burden»

Download de publicatie van April 2014

Download de publicatie «Bees in Decline»

Download de publicatie van 2013

Persberichten

Red de bijen – problemen, oplossingen, eisen

De volgende keer dat je een bij ziet rondzoemen, denk er dan aan…

… dat bijen en andere insecten instaan voor de bestuiving van een derde van onze voedselgewassen. Tot 90% van alle wilde planten bestaat dankzij bijen en andere bestuivende insecten. De economische waarde van de bestuivingsdiensten die bijen wereldwijd leveren, bedraagt zowat 265 miljard euro.

De achteruitgang va de bijen is een wereldwijd probleem.

De voorbije winters ging alleen al in Europa tot 53% van de bijen verloren. Die dramatische achteruitgang van de bijenpopulaties is het gevolg van veel verschillende factoren zoals ziekten en parasieten, de klimaatverandering en ruimer verspreide industriële landbouwpraktijken. Monoculturen en het uitgebreide gebruik van dodelijke pesticiden zijn bijzonder zorgwekkend. Sommige pesticiden zijn echte bijendoders.

We hebben de bijen nodig. Red de bijen. Red de landbouw. Nu.

Greenpeace roept de beleidsmakers in heel Europa op om het gebruik van pesticiden die schadelijk zijn voor bijen, te verbieden, te beginnen met de zeven dodelijkste bijendoders: imidacloprid en clothianidine van Bayer, thiamethoxam van Syngenta, fipronil van Bayer en ook chloorpyrifos, cypermetrine en deltamethrin. En verder moeten zij ook een milieuvriendelijke landbouw bevorderen.